Döviz kuru artışı (yerel paranın değer kaybı), bir ekonominin neredeyse tüm hücrelerine nüfuz eden karmaşık ve çok boyutlu bir süreçtir. Bu durum özellikle Türkiye gibi gelişmekte olan ve ithalata bağımlı üretim yapısına sahip ekonomilerde “çift ucu keskin bıçak” etkisi yaratır.

Aşağıda, döviz kuru artışının ekonomi üzerindeki temel etkilerini ana başlıklar halinde inceleyebilirsiniz:

1. Enflasyon ve Satın Alma Gücü (Kur Geçişkenliği)

Döviz kuru artışının en hızlı hissedilen etkisi enflasyon üzerindedir. Buna iktisat literatüründe “kur geçişkenliği” denir.

• Maliyet Enflasyonu: Sanayi üretimi için gerekli olan hammadde, ara malı ve enerji (petrol, doğal gaz) büyük oranda ithal edildiği için döviz artışı doğrudan üretim maliyetlerini yükseltir.

• Tüketici Fiyatları: Artan üretim maliyetleri raflara zam olarak yansır. Bu da tüketicinin alım gücünün düşmesine ve hayat pahalılığının artmasına neden olur.

2. Dış Ticaret Dengesi: İhracat ve İthalat

Teorik olarak döviz kuru artışı dış ticaret dengesini iyileştirmesi beklenen bir unsurdur, ancak gerçek dünya senaryoları daha farklı işleyebilir:

• İhracatın Rekabet Gücü: Yerel para değer kaybettiğinde, ülkenin malları yabancı alıcılar için ucuzlar. Bu durum ihracat hacmini artırabilir. Ancak ihracatın artması için üretimin ithal girdiye bağımlılığının düşük olması gerekir.

• İthalatın Pahalılaşması: Yabancı para birimiyle alınan ürünler (teknoloji, otomobil, hammadde) yerel para cinsinden pahalılaşır. Bu durum ithalat talebini düşürerek cari açığı kapatmaya yardımcı olabilir.

• J-Eğrisi Etkisi: Kur artışından hemen sonra ticaret dengesi önce kötüleşir (mevcut ithalat anlaşmaları nedeniyle maliyet artar), ancak zamanla ihracatın artmasıyla iyileşme başlar.

3. Yatırımlar ve Büyüme

Döviz kurundaki oynaklık ve sürekli artış, yatırım iklimini doğrudan etkiler:

• Belirsizlik: Gelecekteki kur seviyesini kestiremeyen yatırımcılar, uzun vadeli projelerini askıya alabilir.

• Sermaye Kaçışı: Kurun istikrarsız olduğu dönemlerde yabancı yatırımcılar “kur riski” nedeniyle paralarını ülkeden çekebilir.

• Dış Borç Yükü: Şirketlerin veya devletin döviz cinsinden borcu varsa, kur arttıkça bu borcun yerel para cinsinden karşılığı katlanır. Bu durum şirketlerin iflas riskini (bilanço etkisi) artırabilir.

4. Kamu Maliyesi ve Borç Stokları

Döviz kuru artışı devletin bütçe dengesini de sarsabilir:

• Borç Servis Maliyeti: Devletin dış borç ödemeleri TL cinsinden artar, bu da bütçede faiz harcamalarına ayrılan payın büyümesine yol açar.

• Enerji Sübvansiyonları: Enerji fiyatları (akaryakıt, elektrik) dövizle belirlendiği için, devletin bu kalemlerdeki maliyet artışını vatandaşa yansıtmamak adına verdiği destekler bütçe açığını büyütebilir.

---

Özet Tablo: Etki Analizi

Alan	Etki Yönü	Temel Neden
Enflasyon	Artış	İthal girdi ve enerji maliyetlerinin yükselmesi.
İhracat	Artış (Kısmen)	Ürünlerin yurt dışında ucuzlaması (Fiyat rekabeti).
İthalat	Azalış	Dışarıdan mal almanın maliyetli hale gelmesi.
Büyüme	Belirsiz	Maliyet artışı üretimi baskılar; ancak ihracat odaklı büyüme tetiklenebilir.
Borçluluk	Artış	Döviz bazlı borçların TL karşılığının yükselmesi.

Sonuç

Döviz kuru artışı, eğer kontrollü ve öngörülebilir bir şekilde gerçekleşiyorsa ihracatı destekleyerek ekonomiye dinamizm katabilir. Ancak ani ve sert yükselişler (devalüasyon atakları); enflasyonu tetikler, yatırımcı güvenini zedeler ve toplam refahın düşmesine neden olur.